Lichen
planus van de mond is een ontstekingsreactie van het mondslijmvlies, de
tong of het tandvlees. De aandoening kan pijnklachten, branderigheid en
veranderde smaaksensatie veroorzaken. Lichen planus van de mond is een
variant van de 'gewone' lichen planus van de huid en is niet zeldzaam.
Lichen planus van de mond is niet besmettelijk.
Hoe ontstaat het?
Lichen
planus van de mond is een autoimmuun ziekte. Dat betekent dat het eigen
afweersysteem van het lichaam een ontstekingsreactie opwekt. Hierbij
spelen bepaalde witte bloedcellen, T-lymfocyten, een belangrijke rol.
Waaróm de ontstekingsreactie ontstaat is niet bekend. Er lijkt
in sommige gevallen van lichen planus van de mond wel een relatie te
zijn met bepaalde infecties (met name hepatitis B en C) en
geneesmiddelen (NSAID's en sommige medicijnen tegen hoge bloeddruk
bijvoorbeeld).
Factoren die de lichen planus negatief kunnen beïnvloeden zijn
roken, alcoholgebruik en stress. Ook onvoldoende hygiëne van de
mond en ruwe gebitsdelen kunnen lichen planus verergeren (maar zijn
meestal niet de óórzaak ervan). In het verleden zijn ook
wel allergiën (vooral voor amalgaam uit tandvullingen) als
mogelijke veroorzaker van orale lichen planus aangewezen.
Wat zijn de klachten?
Er zijn verschillende
slijmvliesafwijkingen die kunnen worden gezien bij lichen planus van de
mond.
Het meest voorkomende en karakteristieke
verschijnsel is een netvormig
patroon van witte lijntjes op het wangslijmvlies. Dit patroon
kan ook vóórkomen aan de lippen en aan de zijkant van de
tong.
Een ander veelvoorkomend verschijnsel zijn
rode,
gezwollen en pijnlijke plekken op het slijmvlies. Hoewel het
veel voorkomt bij orale lichen planus is het niet een verschijnsel dat uitsluitend voorkomt bij lichen
planus.
Datzelfde geldt voor open
wondjes (erosies) van het slijmvlies of de tong: open wondjes en
zweertjes komen veel voor bij lichen planus maar kunnen
óók worden gezien bij andere aandoeningen van het
mondslijmvlies, zoals aften.
De
afwijkingen kunnen leiden tot pijn en branderigheid
van de mond. Vooral bij gekruide en zure etenswaren of dranken kan de
pijn ernstig zijn. Soms is de pijn zo hevig dat eten moeilijk wordt.
Dit geldt vooral wanneer er sprake is van lichen planus dieper in de
keel of wanneer zelfs de slokdarm bij het ontstekingsproces betrokken
is. Andere
veelvoorkomende klachten zijn: een droge mond, metaalsmaak
en bloedingen
van het slijmvlies.
Hoe
wordt de diagnose gesteld? In een deel
van de gevallen zal de arts zonder nader onderzoek de diagnose kunnen
stellen. Dit is met name het geval als er een kenmerkend netvormig
patroon van witte lijntjes wordt gezien op het slijmvlies of wanneer er
afwijkingen elders op de huid aanwezig zijn die goed kunnen passen bij
'gewone' lichen planus. Helaas lukt dit niet altijd omdat bij ongeveer
50% van de lichen planus van de mond er geen bij lichen planus passende
afwijkingen elders op de huid aanwezig zijn... Wanneer er toch
twijfel blijft over de diagnose kan de arts een weefselbiopt van het
slijmvlies afnemen om door de patholoog te laten bepalen of er sprake
is van lichen planus of niet. In sommige
situaties kan ook worden besloten om allergietesten te doen of het
bloed op hepatitis te laten onderzoeken.
Wat
is
de
behandeling?
Lichen
planus van de mond is een buitengewoon hardnekkige aandoening die
meestal helaas ook maar moeilijk onder controle te krijgen is met
medicijnen.
corticosteroïden
kunnen in mondzalfbasis worden aangebracht op de pijnlijke plekken.
Deze behandeling is eigenlijk altijd de eerste keus van dermatologen.
Bij veel pijn kan lidocaïne (een pijnstiller) aan de zalf worden
toegevoegd. Het 'smeerschema' is afhankelijk van de ernst van de klacht
en de sterkte van het voorgeschreven preparaat.
calcineurineremmers:
deze medicijnen (tacrolimus en pimecrolimus) in zalfvorm zijn in
Nederland geregistreerd voor de behandeling van constitutioneel eczeem.
In de praktijk blijken deze middelen ook wel goed te kunnen werken bij
andere autoimmuunproblemen van de huid en slijmvliezen die door
T-cellen worden veroorzaakt, zoals lichen planus. Deze zalven worden
dan door de dermatoloog 'off-label' voor lichen planus voorgeschreven.
ook
andere geneesmiddelen zoals cyclosporine
als mondspoeling en retinoïden
(afgeleiden van vitamine A) worden bij hardnekkige lichen planus van de
mond nog wel eens ingezet.
Wat
kunt u zelf doen?
Het
stoppen met roken en het verminderen van alcoholconsumptie kunnen de
lichen planus klachten sterk verbeteren. Het zo min mogelijk prikkelen
van het slijmvlies door zure of pittige voedingsmiddelen kan ook helpen
de ontstekingsreactie te laten bedaren. Zorg voor een goede
hygiëne in de mond door de tanden goed te reinigen.
Voorzorgen
Bij (meestal langdurig aanwezige) lichen planus van de mond is er
sprake van een verhoogd risico op het ontwikkelen van kanker van het
mondslijmvlies. Raadpleeg daarom altijd bij veranderingen in het
klachtenpatroon van de lichen planus van de mond uw behandelend arts!
