meningokokken
meningitis (hersenvliesontsteking) en
bloedvergiftiging door meningokokken
Wat is het? Meningokokken ziekte wordt
veroorzaakt door de bacterie Neisseria
meningitidis. De twee belangrijkste uitingsvormen van deze
ziekte zijn de meningokokken
hersenvliesontsteking en de meningokokken
bloedvergiftiging. Niet zelden hebben patienten beide
uitingsvormen tegelijkertijd. Meningokokkenziekte is bijzonder ernstig
en kan, wanneer de diagnose en behandeling niet snel genoeg
plaatsvinden, fataal verlopen.
De meningokokken-bacterie wordt via
de luchtwegen van de ene persoon op de andere overgebracht,
bijvoorbeeld door niezen of aanhoesten. Een vrij groot deel van de
bevolking (ca. 10%) draagt de bacterie (tijdelijk) bij zich in de
bovenste luchtwegen zonder dat deze problemen veroorzaakt. Dat komt
omdat deze personen een voldoende afweer hebben tegen de bacterie zodat
deze niet het lichaam kan binnendringen. De bacterie kan zich echter
wel handhaven op de slijmvliezen van de luchtwegen en kan zo worden
overgebracht naar andere personen. De incubatietijd bedraagt 2-10 dagen Problemen ontstaan wanneer bij nieuw
besmette personen de bacterie het
lichaam kan binnendringen terwijl het afweersysteem niet snel genoeg
kan reageren met de vorming van antistoffen tegen de bacterie. De
bacteriën kunnen zich dan ongehinderd verspreiden door het bloed
en
eventueel door het hersenvocht en de hersenvliezen en zo ernstige
ziekteverschijnselen veroorzaken. De kans op het doordringen van de
bacteriën voorbij de slijmvliezen tot in de circulatie wordt
vergroot
wanneer al een andere virale infectie in de bovenste luchtwegen
aanwezig is of wanneer tabaksrook wordt ingeademd. Er zijn tenminste 13 verschillende
typen meningokokken te
onderscheiden. De belangrijkste typen voor infecties bij de mens zijn:
A, B, C, Y en W-135.
Wie krijgt het? De meeste patiënten die
meningokokkenziekte ontwikkelen zijn kinderen van 6 maanden tot 5 jaar
oud. Oudere kinderen en volwassenen hebben meestal al voldoende afweer
opgebouwd tegen de meningokok-bacterie. Kinderen jonger dan 6 maanden
hebben ook een lager risico omdat zij nog profiteren van de immuniteit
die zij van hun moeder hebben meegekregen. Wanneer volwassenen
meningokokkenziekte ontwikkelen is er meestal sprake van een algemeen
verlaagde afweer bij de patiënt. Een verlaagde afweer kan ontstaan
door het gebruik van afweer-onderdrukkende geneesmiddelen, bij
afwijkingen aan het complementsysteem of andere interne ziekten.
Wat
zijn de verschijnselen? Meningokokkenziekte kan verschillende
symptomen veroorzaken. Hieronder
staan de belangrijkste symptomen opgesomd. Bij zeer jonge kinderen zijn
deze vaak anders dan bij kinderen van 1 jaar of ouder of volwassenen.
Let op: patiënten hoeven zich niet met álle symptomen te
presenteren! Meningitis: patiënten
ouder dan 12 maanden:
nekstijfheid, hoofdpijn,
lichtschuwheid, koorts, rillingen, algemene
malaise, braken, verwardheid. kinderen
jonger dan 12 maanden:
koorts, sufheid, veel slapen, niet
willen eten, huilen, gespannen
fontanel.
Meningococcaemie
('bloedvergiftiging' met meningococcen) rode,
niet-wegdrukbare plekken op de
huid (purpura en petechieën). Kan over het hele lichaam
optreden
(ook aan de handpalmen en voetzolen). Deze rode plekken kunnen
stervormig worden en de huid kan (vooral bij grotere plekken) kapot
gaan. Algemene verschijnselen kunnen zijn:
koorts, koude rillingen,
hoofdpijn, rugpijn, bewustzijnsdaling of
bewustzijnsverlies, lage bloeddruk, shock.
Hoe wordt het
behandeld? Behandeling bestaat uit intraveneus
toegediende antibiotica en zo nodig aanvullende maatregelen die er op
gericht zijn om de circulatie en ademhaling te ondersteunen.Snelle
herkenning van de ziekte is van belang. Meningococcen kunnen snel om
zich heen grijpen en de behandeling moet zo snel mogelijk worden
ingezet om overlijden te voorkomen. Meestal wordt de patiënt direct
op de Intensieve zorgadeling (IC) van het ziekenhuis opgenomen.
Zijn
er gevolgen voor de lange termijn? Na uitschakeling van de bacterie door
de antibiotica kan blijken dat er restverschijnselen opgetreden zijn.
Hoe eerder met de therapie begonnen wordt hoe kleiner de kans is dat
ernstige blijvende gevolgen zich manifesteren. Tot deze gevolgen horen
ondermeer:
handen en voeten of zelfs armen of benen die geamputeerd
moeten worden
littekenvorming aan de huid
doofheid
blijvende gewrichtsklachten
gedragsproblemen
epilepsie
Wordt er tegen
meningococcen gevaccineerd? Sinds 2002 worden kinderen in
Nederland in de 14e levensmaand
gevaccineerd tegen meningococ type C. Zoals hierboven al beschreven
wordt zijn er meerdere typen meningococ bacteriën; de vaccinatie
beschermt dus niet tegen alle typen meningococcen! De meningococ type C
is echter wel een zeer belangrijk type en het aantal ziektegevallen en
sterfgevallen door meningococcenziekte is sinds de invoering van het
vaccin in het Rijksvaccinatieprogramma dan ook belangrijk afgenomen.
