|
Lokale
therapie
- corticosteroïden
('hormooncrèmes')
- In de bestrijding van
psoriasis
wordt veelvuldig gebruik gemaakt van corticosteroiden. Deze
corticosteroiden,
die lijken op de hormonen die de bijnier maakt, zorgen voor een
onstekingsremming
en afname van de dikte van de psoriasis plekken. Vaak lukt het om met
sterke
corticosteroiden de huid vrijwel geheel rustig te krijgen. Corticosteroiden
worden
verdeeld
in
verschillende
sterkte
klassen:
van
klasse
1
(licht)
tot
klasse 4
(zwaar).
In de behandeling van psoriasis worden over het algemeen de zwaardere
klassen
gebruikt (klasse 3 en 4). Er zijn corticosteroid zalven (voor ’s
avonds),
crèmes en emulsies (voor overdag) en lotions (voor het behaarde
hoofd). Tevens
is voor psoriasis van het behaarde hoofd een corticosteroïd
bevattende shampoo beschikbaar. Deze wordt na 15 minuten intrekken op
droog haar als een shampoo uitgewassen. Nadelen
van corticosteroïd
therapie:
na langdurig gebruik hebben corticosteroiden minder effect
(tachyfylaxie)
en kan de huid dunner worden (atrofie).
Sinds enige tijd is calcitriol (Silkis
®) op de markt. Het is een derivaaten van Vitamine D3. Het
werkingsmechanisme is nog niet geheel opgehelderd, maar waarschijnlijk
vindt een remming plaats van de aanmaak van huidcellen en ontwikkelen
de huidcellen die wel ontstaan zich beter.
Het
kan gebruikt worden voor alle vormen van psoriasis, maar is vooral
succesvol bij psoriasis vulgaris en psoriasis van het behaarde hoofd.
Calcitriol
kan
goed
gecombineerd
worden met andere behandelingen zoals lokale
corticosteroïden of lichttherapie. Calcitriol kan bovendien worden
toegepast bij psoriasis in het gelaat.
- calcipotriol/betamethason
(Dovobet ®)
Dovobet
®
is een zalf die bestaat uit calcipotriol en
betamethason (een corticosteroid). De zalf hoeft maar eenmaal daags te
worden aangebracht op de psoriasisplekken. Speciaal voor psoriasis op
het behaarde hoofd is een gel ontwikkeld (Xamiol ®) waarin betamethason en
calcipotriol gecombineerd zijn.
Ditranol remt de
celgroei.
Het is verkrijgbaar in cremes met verschillende concentraties (van
0,05%
tot 3%). Over het algemeen wordt begonnen met een lage concentratie en
wordt deze naar behoefte langzaam opgehoogd, dit om lokale irritatie te
vermijden. Het kan gebruikt worden in alle vormen van psoriasis,
inclusief
die van het behaarde hoofd.
Nadelen: irritatie
van de
huid. Paars/bruine vlekken op de huid (tijdelijk) of op de kleding
(permanent).
Vaak is er bij psoriasis
sprake van een dikke, witte, aan de huid vastzittende schilfering. Het
aanbrengen van genezende zalven bovenop de schilfers heeft geen zin
omdat
het werkend bestanddeel dan niet tot de huidcellen waar het zijn taak
moet
uitvoeren kan doordringen. Daarom is het verstandig om, als er veel
schilfers
op de huid zitten, deze voordat de werkzame zalf wordt aangebracht, los
te weken met salicylzuur. Dit middel maakt huidschilfers week en zacht.
Lichttherapie
Er
zijn
twee soorten
lichttherapie
geschikt voor de behandeling van psoriasis:
UltraViolet A (UVA)
licht
is een bestandeel van het natuurlijk zonlicht. Het licht dringt vrij
diep
in de huid door. Door het ultraviolet licht wordt de celgroei
beinvloed,
evenals de ontsteking van de huid. In de meeste ziekenhuizen bevinden
zich
lichtcabines voor UVA licht. Uit ervaring is gebleken dat UVA
alléén
onvoldoende effect sorteert bij psoriasis en dat het nodig is een
medicijn
toe te voegen dat de werking van UVA versterkt. Dit medicijn heet
psoraleen.
Meestal
wordt
bij
PUVA-therapie
de psoraleen in de vorm van tabletjes ingenomen, 1-2 uur voor de
belichting.
Patienten worden doorgaans 2 keer per week op deze manier behandeld
gedurende
meerdere weken of enkele maanden.
In
sommige
dagbehandelcentra
is het mogelijk bad-PUVA te krijgen. Bij deze vorm wordt de psoraleen
niet
geslikt, maar in badwater opgelost. Nadat de patient in bad geweest is
wordt hij belicht.
Voordelen:
- beproefde,
effectieve
behandelmethode
- bij
uitgebreide
psoriasis
is
het
veel
makkelijker
dan
smeren.
Nadelen:
- Frequente
lichtbehandelingen
verhogen
(net
als
bij
gewoon
zonlicht)
de
kans
op
ontstaan
van
huidkanker
op
langere
termijn.
- De
psoraleentabletten
kunnen
misselijkheid
veroorzaken.
- Niet
toepasbaar
tijdens
zwangerschap
of
borstvoeding.
Ultraviolet B is, net
als
ultaviolet A, een bestanddeel van het natuurlijk zonlicht. Het heeft
een
krachtiger werking dan UVA en wordt daarom zonder aanvullende orale
medicijnen,
zoals psoraleen, toegepast. PUVA (dus UVA + psoraleen) werkt wel
krachtiger
dan UVB.
Nadeel
van UVB
is dat
het
minder diep in de huid doordringt en daardoor voor behandeling van
bepaalde
huidaandoeningen minder geschikt is.Voor psoriasis is het echter over
het
algemeen goed te gebruiken.
Sinds
enige
jaren zijn
er
nieuwe UVB lampen in gebruik (TL-01, Philips) die bijna even effectief
zijn als PUVA therapie.
Voordelen:
- beproefde,
effectieve
behandelmethode
- bij
uitgebreide
psoriasis
is
het
veel
makkelijker
dan
smeren.
- kan
eventueel
bij
zwangerschap
worden
toegepast
Nadelen:
- Frequente
lichtbehandelingen
verhogen
de
kans
op
ontstaan
van
huidkanker
op
langere
termijn.
Tegenwoordig
is het in veel gevallen mogelijk de UV therapie ook thuis te volgen.
Dit geeft behalve het voordeel van meer privacy ook de mogelijkheid om
de belichting uit te voeren op de momenten van de dag dat het U goed
uitkomt. Deze thuistherapie kan door Uw dermatoloog worden aangevraagd.
meer informatie over UV-thuistherapie....
Systemische
therapie
Bij
ernstige vormen van
psoriasis
die niet met lokale middelen of lichttherapie onder controle kan worden
gebracht zal de dermatoloog een systemische therapie voorstellen.
Controle
en begeleiding van deze therapieen horen altijd door de medisch
specialist
te worden uitgevoerd.
Er zijn
verschillende
mogelijkheden:
Ciclosporine onderdrukt
de immuunreactie die bij psoriasis een rol speelt.
Voordelen:
- eenvoudig
in
te
nemen
- meestal
zeer
effectief
Nadelen:
- ciclosporine
is
maar
gedurende
een
bepaalde
tijd
toe
te
passen.
Na
stoppen
kan
de
psoriasis
weer
sterk
opspelen.
- er
zijn
vele
mogelijke
bijwerkingen
beschreven,
waaronder
bloeddrukstijging
en
nierproblematiek.
Regelmatige
controles
van
bloed
en
bloeddruk
zijn
noodzakelijk.
Acitretine lijkt op
vitamine
A zuur en zorgt ervoor dat de huidcellen weer normaal uitgroeien.
Voordelen:
- Eenvoudig
in
te
nemen,
over
het
algemeen
1x
per
dag
- Kan
als
een
van
de
weinige
therapieen
ook
helpen
bij
psoriasis
van
de
nagels
en
psoriasis
pustulosis
palmoplantaris
(Andrews-Barber)
Nadelen:
- Zwangerschap
streng
verboden
tot
2
jaar
na
het
stoppen
van
de
acitretine.
Acitretine
is
zeer
schadelijk
voor
het
ongeboren
kind.
- Tijdens
de
therapie
kunnen
droge
lippen,
huid
en
ogen
ontstaan.
- Er
zijn
vele
andere
bijwerkingen
beschreven
zoals
stijging
van
cholesterolgehalte
in
het
bloed,
misselijkheid,
hoofdpijn,
veranderingen
aan
de
botten.
- Het
bloed
moet
regelmatig
worden
onderzocht.
Dit geneesmiddel werkt
door
remming van de celdeling. Bij psoriasis is er ook sprake van een
toegenomen
celdeling, die door de methotrexaat wordt genormaliseerd.
Voordelen:
- Eenvoudig
in
te
nemen,
over
het
algemeen
3x
per
week.
Nadelen:
- Niet
tijdens
zwangerschap
te
gebruiken,
mannen
die
methotrexaat
gebruiken
mogen
geen
kinderen
verwekken.
- Remming
van
de
aanmaak
van
bloedcellen
in
het
beenmerg
mogelijk.
- Leverstoornissen
(soms
is
bij
langdurige
behandeling
onderzoek
van
de
lever
d.m.v.
een
leverbiopt
nodig).
Er is
nog
een groot
aantal
andere bijwerkingen beschreven.
fumaarzuur is
een
geneesmiddel
dat alleen via een artsenverklaring verkrijgbaar is omdat het niet
officieel
in Nederland is geregistreerd. Het wordt toegepast als ander
systemische
geneesmiddelen onvoldoende werken of te veel bijwerkingen hebben.
een nieuwe
ontwikkeling
in de behandeling van psoriasis betreft het toepassen van de zogeheten
'biologicals'. Dit zijn recent ontwikkelde geneesmiddelen die meestal
door
recombinant technieken tot stand zijn gekomen. Tot voorkort werden deze
biologicals vooral toegepast bij rheumatoïde arthritis en bij
psoriasis
arthropathica. Sinds begin 2005 kunnen biologicals ook worden
voorgeschreven
voor de ernstige vormen van 'gewone' psoriasis. De dermatoloog kan deze
middelen voorschrijven wanneer andere systemische therapieën
(zoals
met ciclosporine en methotrexaat) al geprobeerd zijn.
Etanercept
( Enbrel ® )
Etanercept
werkt
door
te
binden
aan
TNF
(tumour
necrosis
factor)
dat
een
belangrijke
rol
speelt
in
het
ontstaan
van de ontstekingsreactie bij psoriasis. Aan etanercept
gebonden TNF kan niet binden aan de TNF-receptor en dus komt de
ontstekingreactie
niet op gang.
Het
geneesmiddel wordt
toegediend
d.m.v. een injectie die (na oefening en begeleiding) door de patient
zelf
of iemand uit zijn/haar omgeving kan worden toegediend. De standaard
behandeling
behelst 2 injecties per week.
Hoewel
etanercept
slechts
een vrij specifiek onderdeel van het immuunsysteem beïnvloedt
wordt
het middel niet voorgeschreven bij mensen met actieve infecties of een
verhoogd risico op infecties. Net als bij de andere systemische
behandelingen
van psoriasis is het belangrijk dat Uw behandelend dermatoloog U
uitgebreid
voorlicht en tijdens de behandeling begeleidt. De behandeling met
etanercept
wordt doorgaans goed verdragen.
Meer
informatie over etanercept...
Infliximab (Remicade
®)
Ook Infliximab is
geregistreerd voor de behandeling van psoriasis. Het is een IgG1
monoclonaal antilichaam dat zowel bindt aan de oplosbare als de
transmembrane vormen van TNFalpha. Deze binding voorkomt de schadelijke
effecten van TNFalpha en remt het ontstekingsproces. Bij patienten met
psoriasis wordt een verhoogde spiegel van TNFalpha in het bloed
gevonden. Het is vastgesteld dat de hoeveelheid TNFalpha spiegel in het
bloed direct samenhangt met de activiteit van de psoriasis. Binding van
dit TNFalpha door infliximab remt de psoriasisactiviteit. Infliximab is
een biological
dat wordt toegediend per infuus.
Meer informatie over
infliximab...
Adalimumab (Humira ®)
Adalimumab is ook een TNFalpha remmer die
geregistreerd is voor de behandeling van zowel psoriasis van de huid
als psoriasis arthropatica. Het
middel wordt
toegediend d.m.v. injecties die elke twee weken worden gegeven. Zoals
hierboven beschreven speelt TNFalpha een belangrijke rol in het
ontstaan van psoriasis en middelen die remming van TNFalpha
teweegbrengen remmen daarom de ziekteactiviteit van psoriasis.
Meer
informatie
over
adalimumab...
Ustekinumab (Stelara
®)
Stelara®
(ustekinumab)
is een biological voor matige tot ernstige plaque
psoriasis bij volwassenen; Stelara® is een remmer van de
interleukines 12 en 23 (IL-12 en IL-23).
Meer
informatie
over
ustekinumab...
|
