Elastische steunkousen zijn speciale kousen die
worden gebruikt door mensen met bijvoorbeeld spataderen, trombose of vocht in de benen.
Ook zwangeren wordt vaak aangeraden elastische kousen te dragen om
spatadervorming te voorkomen.
Hoe werken ze?
Om verschillende redenen kan het vocht in de
bloedvaten de neiging hebben om uit de bloedvaten te komen en zich op
te hopen in het bindweefsel van het (onder)been. Pas wanneer de persoon
die dit probleem heeft langere tijd gaat liggen (waardoor de druk op de
benen afneemt) gaat het vocht weer terug in het vaatsysteem. Door met
een kous druk uit te oefenen op de bindweefsels van de benen krijgt het
vocht niet de kans om uit de bloedvaten te komen en blijft het been dus
slank.
Vocht in de benen: waarom
is het belangrijk dat vocht uit de benen wegblijft?
Als vocht (oedeem) langdurig in de benen blijft
zitten kan het de bloedcirculatie in de huid en het onderhuids
bindweefsel belemmeren. Hierdoor kunnen blijvende veranderingen
optreden van het weefsel.
Eerst ontstaan verkleuringen van de huid, later verharding van het
bindweefsel en een permanente slechte bloedvoorziening van de huid. Dit
is vooral goed zichtbaar in het gebied rond de enkels. Er kunnen kleine
witte plekken (atrophie blanche) ontstaan waar de bloedvoorziening wel
heel slecht geworden is. Wanneer de verandering al zover
voortgeschreden is, ligt een open been al
snel op de loer...
Spataderen: waarom
helpen steunkousen ertegen?
Bij
spataderen zijn de klepjes in de aders stuk. Deze klepjes moeten
voorkomen dat het bloed door de zwaartekracht weer naar beneden in de
benen zakt. Als dit over een lang stuk van het been bestaat kunnen er
vermoeidheidsverschijnselen ontstaan en later zelfs ook vocht in de
benen. Door kousen te dragen ontstaat er een tegendruk waardoor bloed
door de aders weer makkelijker naar het hart wordt teruggevoerd. Door
de druk van de kousen wordt ook voorkomen dat er vocht uit de aders
treedt. Door de verminderde druk van de aders in de benen neemt ook de vermoeidheid
af die veel voorkomt bij spataderproblemen.
Trombosebeen: waarom
is een elastische kous belangrijk?
Het dragen van steunkousen is -naast antistolling- een belangrijk
onderdeel van de behandeling van het trombosebeen. Bij trombose is een
deel van de hoofdader van het been afgesloten door een bloedstolsel.
Hierdoor wordt het been dik en rood. Immers het bloed komt wel het been
in
(via de slagader) maar kan er niet meer goed uit (door de
opstopping in de hoofdader). De zwelling kan worden tegengegaan door
druk van buiten. Dit gebeurt aanvankelijk door zwachteltherapie en
later door het dragen van een elastische kous. Gelukkig is het been
voor de afvoer van bloed en vocht niet helemaal afhankelijk van het
diepe adersysteem alléén: er zijn ook veel oppervlakkige
aders die via omwegen het bloed alsnog kunnen afvoeren. De kous
ondersteunt dit proces.
Zwangerschap: voorkomen van
spataderen
Tijdens de zwangerschap hebben de bloedvaten in de benen het zwaar te
verduren om verschillende redenen: door de hormonen worden de bloedvaten
slapper waardoor makkelijker spataderen kunnen ontstaan, door de
groeiende
baarmoeder (met baby) neemt de druk op de aders in het bekken
toe waardoor de bloedafvoer vanuit de benen wordt belemmerd en er dus
een verhoogde druk (stuwing) in de beenaders ontstaat. Ook is er
tijdens de zwangerschap meer
circulerend bloed in de aders waardoor de druk op de beenaders
ook toeneemt. De elastische kousen kunnen door de tegendruk veel
problemen voorkomen: de kans op spatadervorming wordt aanzienlijk
verkleind!
Verder zijn er nog reiskousen
en sportkousen.
Deze zijn er in verschillende (confectie)maten en in verschillende
kleuren. Tegenwoordig zijn er ook elastische kousen ontwikkeld die in
sommige gevallen een deel van de zwachteltherapie
bij de behandeling van open been kunnen vervangen.
Op
welke eigenschappen moet ik letten?
Steunkousen zijn er in vele soorten en maten. Een paar zaken zijn
belangrijk:
Drukklasse: de druk die wordt uitgeoefend wordt aangeeven in
millimeter kwikdruk (mmHg)
klasse A (licht) : 10-14 mmHg
klasse I (mild) : 15-21 mmHg
klasse II (normaal) : 23-32 mmHg
klasse III (sterk) : 34-46 mmHg
klasse IV (extra sterk): > 49 mmHg
Kousmaat
Er zijn korte kousen en lange kousen. De meeste kousen die worden
voorgeschreven zijn kousen tot de knie (AD-kousen) lange kousen zijn AG
kousen (tot bij de lies). Het voordeel van lange kousen is dat ze ook
druk geven aan het bovenbeen; nadeel is dat ze makkelijker afzakken en
huidklachten geven in de plooi bij de knieholte.
Rondbrei of vlakbrei
Rondbrei kousen zijn rond gebreid, buisvormig en hebben geen naad.
Vlakbrei kousen zijn platgebreid waarna de stukken aan elkaar worden
genaaid. Vlakbrei kousen hebben dus een naad en zijn veel stijver en
minder makkelijk aan te trekken dan rondbreikousen. Ze zijn meestal wel
effectiever dan rondbreikousen in het tegengaan van vochtophoping.
Wie meet ze aan?
Kousen worden aangemeten door bandagisten die een speciale opleiding
hebben gehad om kousen aan te meten. De therapeutische kousen bij
spataderen, oedeem en trombose worden voorgeschreven door de chirurg en
de dermatoloog. Veel bandagisten zijn ook verbonden aan poliklinieken
van ziekenhuizen alwaar de kousen -op locatie- kunnen worden
aangemeten. Immers, heel vaak moeten de benen eerst gezwachteld worden
om het oedeem in de benen te verdrijven alvorens de kousmaat goed kan
worden opgemeten! De door de bandagist opgemeten maten worden
doorgestuurd naar de kousenfabriek waar de kousen door machines worden
gebreid: precies op maat!
Het
aan- en uittrekken van steunkousen
Een probleem bij steunkousen vormt het aan- en uittrekken ervan. Met
name vlakbrijkousen met een hoge drukklasse zijn soms moeilijk aan te
trekken, vooral door oudere patienten. Er zijn weliswaar allerlei aan-
en uittrekhulpjes bedacht (plastic puntzakjes, beugels etc.) maar toch
blijft het voor veel ouderen (en jongeren!) het dagelijks kousenritueel
een hele opgave. In veel gevallen komt bij deze mensen de thuishulp om
de kousen aan- en uit te trekken.
