Vitiligo

Wat is vitiligo?

Vitiligo is een onschuldige, maar vaak cosmetisch storende, aandoening waarbij de huid en ook het haar pigment verliezen. Dit ontstaat door het verdwijnen van de pigmentcellen in de huid. Vitiligo kan voor de patiënt een belangrijk en belastend probleem zijn dat in sommige gevallen ook consequenties kan hebben voor het zelfbeeld en zelfvertrouwen van de patiënt. Ongeveer 1 procent van de wereldbevolking lijdt aan vitiligo!

Hoe ontstaat het?
De precieze oorzaak van vitiligo is nog onbekend. Er zijn verschillende theorieën ontwikkeld over het ontstaansmechanisme. 
De belangrijkste is de auto-immuuntheorie. Bij auto-immuunziekten is het afweersysteem gericht tegen weefsels van het eigen lichaam. Deze ‘afweer tegen jezelf’ leidt tot ziekte. In het geval van vitiligo wordt aangenomen dat deze immunologische reactie de vernietiging van pigmentcellen veroorzaakt. Aangetoond is dat andere auto-immuunziekten vaker voorkomen bij patiënten met vitiligo, zoals bepaalde ziekten van de schildklier, suikerziekte (diabetes) en alopecia areata. 
Bovendien blijkt vitiligo vaak een ‘familiaire’ aandoening: meerdere mensen binnen een familie lijden aan de ziekte. Ook eeneiige tweelingen blijken vaak op gelijke wijze gevoelig voor het ontwikkelen van de witte vitiligoplekken.
Sommige factoren kunnen vitiligo uitlokken. Dit geldt overigens alleen bij personen die reeds een aanleg hebben tot het ontwikkelen van vitiligo. Bekende factoren zijn o.a. ernstige ziekten, operaties, zwangerschap, bevalling, zonnebrand en huidschade door verwondingen. Ook emotionele stress zou vitiligo kunnen uitlokken of verergeren.

Hoe ziet het eruit?
Vitiligoplekken zijn wit van kleur: alle pigment is er uit verdwenen. Kenmerkend is ook een scherpe begrenzing met de normale huid. Vanzelfsprekend vallen de plekken het meeste op bij een zongebruinde of van nature gepigmenteerde huid. 
Hoewel vitiligoplekken op het gehele lichaam kunnen voorkomen zijn er bepaalde voorkeursplaatsen war zij gevonden kunnen worden. Deze voorkeursplaatsen zijn het gezicht, de handen en plekken in het schaamgebied. Ook op plekken waar de huid beschadigd wordt kunnen mensen met aanleg voor vitiligo nieuwe ontkleurde plekken ontwikkelen. 
Haren die groeien in vitiligoplekken zijn meestal wit.

vitiligo
Foto: bij vitiligo is er een zeer scherpe begrenzing tussen de normale en ontkleurde huid (fotobron: Wikipedia).

Wie krijgt het?
Vitiligo kan op elke leeftijd ontstaan en bij mensen van elke huidskleur. 
Het beloop van vitiligo is moeilijk te voorspellen. Soms blijft het beperkt tot enkele kleine plekken, soms vindt een snelle uitbreiding over grote huidgebieden plaats. Vitiligo kan spontaan verbeteren, maar soms treedt na zo’n verbetering weer een verslechtering op. 
Spontane verbetering wordt vooral gezien aan die huiddelen die regelmatig aan de zon worden blootgesteld. 
Overigens kunnen vitiligoplekken, door het ontbreken van het tegen de zon beschermend pigment, makkelijk verbranden in de zon.

Hoe wordt het behandeld?
Er bestaat een aantal behandelingen voor vitiligo. Deze behandelingen hebben echter lang niet bij iedereen effect. Ook in die gevallen dat de behandeling effectief is treedt meestal geen volledig herstel van de pigmentatie op.

Corticosteroïden
De behandeling met corticosteroïdhoudende crèmes (‘hormooncrèmes) is in sommige gevallen succesvol, vooral bij beginnende vitiligo. Bij deze behandeling worden corticosteroïdhoudende crèmes eenmaal per dag op de vitiligoplekken aangebracht. Wanneer deze therapie na ca. 1 maand nog niet succesvol is gebleken kan beter met de hormoontherapie worden gestopt omdat als bijwerking de huid dun kan worden.

PUVA
UltraViolet A (UVA) licht is een bestanddeel van het natuurlijk zonlicht. Het licht dringt vrij diep in de huid door. Door het ultraviolet licht wordt de ontsteking in de huid beïnvloed, evenals (waarschijnlijk) de beweeglijkheid van de pigmentcellen in de normale huid aan de rand van de vitiligovlekken. In de meeste ziekenhuizen bevinden zich lichtcabines voor UVA licht. Uit ervaring is gebleken dat UVA alléén onvoldoende effect sorteert bij vitiligo en dat het nodig is een medicijn toe te voegen dat de werking van UVA versterkt. Dit medicijn heet psoraleen.
Meestal wordt bij PUVA-therapie de psoraleen in de vorm van tabletjes ingenomen, 1-2 uur voor de belichting. Patienten worden doorgaans 2 keer per week op deze manier behandeld gedurende meerdere weken of enkele maanden.
In sommige dagbehandelcentra is het mogelijk bad-PUVA te krijgen. Bij deze vorm wordt de psoraleen niet geslikt, maar in badwater opgelost. Nadat de patiënt in bad geweest is wordt hij belicht.
Nadelen:
* frequente lichtbehandelingen verhogen (net als bij gewoon zonlicht) de kans op ontstaan van huidkanker op langere termijn.
* de psoraleentabletten kunnen misselijkheid veroorzaken.
* niet toepasbaar tijdens zwangerschap of borstvoeding.

UVB
Ultraviolet B is, net als ultaviolet A, een bestanddeel van het natuurlijk zonlicht. Het heeft een krachtiger werking dan UVA en wordt daarom zonder aanvullende orale medicijnen, zoals psoraleen, toegepast. PUVA (dus UVA + psoraleen) werkt wel krachtiger dan UVB.
Sinds enige jaren zijn er nieuwe UVB lampen in gebruik (TL-01, Philips) die bijna even effectief zijn als PUVA therapie.
Voordelen:
beproefde, effectieve behandelmethode
kan eventueel bij zwangerschap worden toegepast
Nadelen:
Frequente lichtbehandelingen verhogen de kans op ontstaan van huidkanker op langere termijn.

Huidtransplantatie
Kleine stukjes normale huid (van de patiënt zelf) kunnen worden getransplanteerd naar vitiligoplekken. Meestal worden kleine ‘eilandjes’ gezonde huid in de vitiligoplekken gelegd. De bedoeling is dan dat de pigmentcellen uit de gezonde huid in de vitiligohuid kruipen. Deze therapie wordt gecombineerd met lichttherapie. Voorwaarde voor de therapie is overigens dat de vitiligo zich al enige tijd niet uitbreidt.
De behandeling is nog vrij experimenteel en wordt alleen in bepaalde gespecialiseerde centra uitgevoerd (o.a. AMC in Amsterdam).

Calcipotriol
Dit is een afgeleide van vitamine D3 toegepast in een crème. Het is in Nederland geregistreerd voor psoriasis, maar er zijn enkele publicaties in de medische literatuur bekend die stellen dat calcipotriol ook een gunstig effect zou hebben op vitiligo. Zowel calcipotriol alleen, als in combinatie met lichttherapie zouden een goed effect op vitiligo kunnen hebben.

Bleking
Bij de blekings methode wordt de gezonde huid behandeld bij patiënten die een zeer uitgebreide vitiligo hebben. In deze gevallen is het cosmetisch fraaier om de resterende normale huid te bleken. Dit gebeurt door toepassing van een ‘bleekmiddel’, waardoor de huid egaal bleek wordt. Het opbleken van de huid gebeurt met een hydrochinon-bevattende crème.

Wat kunt u zelf doen aan vitiligo?

Camouflage
Camouflage van gedepigmenteerde plekken met een huidkleurige make-up is een goede methode voor maskering van ontsierende vitiligo-plekken, met name in het gelaat. Deze methode zal altijd overwogen worden bij de aanwezigheid van plekken in het gelaat. Uitleg over de mogelijkheden van deze methode en instructies dienen te worden besproken met een camouflagiste. Deze camouflagistes zijn meestal gespecialiseerde huidtherapeutes. Na instructie kan men deze methode thuis zelf toepassen.

Zonbescherming
Vitiligohuid ontbeert het pigment in de huid dat beschermt tegen de schadelijke effecten van zonlicht op de huid. Vitiligoplekken kunnen daarom makkelijk verbranden. Daarom dient de huid bij patiënten met vitiligo altijd goed beschermd te worden tegen zonnestraling door kleding of door een zonbeschermende crème. Dit heeft dan tevens als voordeel dat de gezonde wel pigmentvormende huid minder ‘bruint’ en daardoor minder afsteekt tegen de witte ongepigmenteerde huid.


Aan vitiligo gerelateerde onderwerpen

zon en huid
witwang (pityriasis alba)
witte plekken op de huid
PUVA-therapie
UVB-therapie
Patiëntenvereniging

Literatuur
Morrison B et al: Quality of life in people with vitiligo: a systematic review and meta-analysis. Br J Dermatol. 2017 Sep 4.