Balanitis plasmocellularis van Zoon

Deze tekst is bedoeld voor patiënten. Hij vervangt niet het advies van uw huisarts of dermatoloog.

Inhoud:
wat is het? •
hoe ziet het eruit? •
waardoor ontstaat het? •
wie krijgt het? •
hoe wordt het vastgesteld? •
hoe wordt het behandeld? •
wat kunt u zelf doen? •
wanneer contact opnemen? •
handige links

samenvatting op één A4-tje

Samenvatting

Balanitis plasmocellularis (van Zoon) is een goedaardige ontsteking van de eikel en vaak ook de binnenkant van de voorhuid.
Het is niet besmettelijk en geen SOA.
Het ziet er vaak roder uit dan het voelt, maar kan wel jeuken of branderig zijn.
Soms is extra onderzoek nodig, omdat het kan lijken op andere huidziekten (en zelden op een voorstadium van huidkanker).
Behandeling begint meestal met goede verzorging en een zalf. Bij hardnekkige klachten kan een besnijdenis helpen.

Wat is balanitis plasmocellularis (van Zoon)?

Dit is een chronische (langdurige) ontsteking van de huid van de eikel en vaak ook van de binnenkant van de voorhuid.
De aandoening is goedaardig. U kunt dit niet overdragen aan een partner.

De klachten kunnen maanden tot jaren blijven bestaan. Soms wisselt het: een periode rustiger, en dan weer een opvlamming.

Hoe ziet het eruit?

Meestal ziet u een scherp begrensde plek op de eikel (en/of binnenkant voorhuid) die:

fel rood of rood-bruin is
glanzend en wat “nat” kan lijken
soms kleine stipjes heeft (alsof er peperkorrels op liggen)

Vaak zijn er weinig klachten. Soms is er jeuk, irritatie, een branderig gevoel of lichte pijn bij vrijen.

foto: voorbeeld balanitis

Belangrijk
Balanitis van Zoon kan lijken op eczeem, psoriasis, een schimmelinfectie of (zelden) een voorstadium van huidkanker op de penis.
Daarom is het verstandig om dit altijd door een arts te laten beoordelen.

Waardoor ontstaat het?

De precieze oorzaak is niet altijd duidelijk. Artsen denken dat het vaak te maken heeft met langdurige irritatie in een warme, vochtige omgeving onder de voorhuid.
Bijvoorbeeld door achterblijvende urine, zeepresten, huidschilfers of wrijving.

Het is niet “gewoon een infectie”. Wel kan er soms óók een schimmel of bacterie meespelen. Dan kan behandeling daarvoor nodig zijn.

Wie krijgt het?

Het komt vooral voor bij mannen van middelbare leeftijd en ouder die niet besneden zijn.
Bij besneden mannen komt het (bijna) niet voor.

Hoe wordt de diagnose vastgesteld?

De arts stelt de diagnose meestal door naar de huid te kijken en vragen te stellen.

Soms is extra onderzoek nodig, bijvoorbeeld als het beeld niet typisch is of als het niet beter wordt:

kweek / uitstrijkje onder de voorhuid (om schimmel of bacteriën uit te sluiten)
urine- of bloedonderzoek als er aanwijzingen zijn voor diabetes (suikerziekte)
biopt: een klein stukje huid wordt weggehaald voor onderzoek (om andere oorzaken uit te sluiten)

Hoe wordt het behandeld?

1) Basis: verzorging en minder irritatie

zacht wassen met lauw water (of een zeepvrije wascrème)
goed droogdeppen (niet hard wrijven)
geurige zeep, douchegel en desinfecterende middelen vermijden

2) Zalven via huisarts of dermatoloog

Corticosteroïdcrème/-zalf (hormoonzalf) (mild tot sterk), vaak voor een korte periode.
Soms gecombineerd met een middel tegen schimmel of bacteriën.
Andere ontstekingsremmende zalven (bijvoorbeeld tacrolimus of pimecrolimus).
Dit kan helpen bij hardnekkige klachten. U bespreekt met de arts hoe lang u dit veilig kunt gebruiken.
Antibioticazalf (bijvoorbeeld mupirocine) als de arts denkt dat dit past bij uw situatie.

Veel zalven werken zolang u smeert. Na stoppen kan het weer terugkomen.

3) Behandeling die vaak het meest definitief helpt

Besnijdenis (circumcisie): hierbij wordt de voorhuid verwijderd. Dit haalt de “vochtige, afgesloten omgeving” weg.
Bij veel mensen verdwijnen de plekken daarna (blijvend).

Wat kunt u zelf doen?

Trek de voorhuid (als dat kan) voorzichtig terug bij het wassen.
Gebruik liever een zeepvrije wascrème dan gewone zeep.
Dep droog na wassen en na plassen.
Gebruik geen parfums, sprays of agressieve middelen op de penis.
Vrijen kan meestal gewoon, maar stop bij pijn of scheurtjes en overleg met uw arts.

Wanneer contact opnemen met een arts?

Neem contact op met uw huisarts (of dermatoloog) als:

u voor het eerst een rode, glanzende plek op de eikel ziet die niet wegtrekt
u pijn heeft, bloedverlies, wondjes of een vieze afscheiding
de plek groeit of verandert
behandeling niet helpt of steeds terugval geeft
de voorhuid steeds strakker wordt of niet goed terug kan

Handige links

Literatuur (voor wie meer wil lezen)

Edwards SK, Bunker CB, van der Snoek EM, van der Meijden WI.
2022 European guideline for the management of balanoposthitis.
J Eur Acad Dermatol Venereol. 2023.
PubMed
Morris BJ, Krieger JN, Klausner JD.
Penile Inflammatory Skin Disorders and the Preventive Role of Circumcision.
Int J Prev Med. 2017.
PubMed
Moreno-Arias GA, Camps-Fresneda A, Ríos-Buceta L, Rodríguez-Peralto JL.
Plasma cell balanitis treated with tacrolimus 0.1%.
Br J Dermatol. 2005.
PubMed
Retamar RA, Kien MC, Chouela EN.
Zoon’s balanitis: presentation of 15 patients, five treated with a carbon dioxide laser.
Int J Dermatol. 2003.
PubMed
British Association of Dermatologists (BAD).
Zoon’s balanitis – Patient Information Leaflet (updated Dec 2022).
website