Alopecia androgenetica

Alopecia androgenetica

Korte omschrijving
Alopecia androgenetica (AAG) bij mannen en female pattern hair loss (FPHL) bij vrouwen zijn de meest voorkomende vormen van non-cicatriciële alopecia. Het beeld kenmerkt zich door geleidelijke miniaturisatie van haarfollikels met progressief dunner wordend haar volgens een typisch patroon.

De hier gepresenteerde informatie is bedoeld voor artsen. Klik hier voor de patientenfolder over alopecia androgenetica

Beschrijving van het ziektebeeld

Klinisch beeld

• Mannen (AAG): frontotemporale inhammen en/of vertex-verdunning (Norwood-Hamilton patroon).
• Vrouwen (FPHL): diffuse verdunning op de kruin met verbredende middenscheiding; frontale haarlijn blijft vaak gespaard (“kerstboomconfiguratie”).
• Begin kan vanaf puberteit; beloop is chronisch en progressief.

Pathofysiologie (samengevat)

• Dihydrotestosteron (DHT) en androgeenreceptor spelen een belangrijke rol, vooral bij mannen.
• Naast androgenen zijn ook andere factoren betrokken (o.a. lokale inflammatie, prostaglandinen, mechanische factoren); de exacte bijdrage varieert per individu.

NVDV-bron:

Handreiking alopecia androgenetica en female pattern hair loss (NVDV, 2021)

Differentiële diagnose

Wanneer het beeld niet “klassiek” is

• Telogeen effluvium (diffuus, vaak acuut, positieve hair pull test, uitlokkende factor).
• Alopecia areata (scherp begrensde plekken, “exclamation mark” hairs, nagelafwijkingen mogelijk).
• Trichotillomanie (afgebroken haren in wisselende lengtes, onregelmatig patroon).
• Tractie-alopecia (haarlijn, “fringe sign”, haar-styling/anamnese).
• Tinea capitis (schilfering, ontsteking, lymfadenopathie; vooral kinderen).
• Cicatriciële alopecieën (erytheem, schilfering, pustels, folliculaire hyperkeratose, verlies folliculaire openingen).
• Diffuse alopecie door systeemziekte/medicatie/deficiënties (o.a. schildklier, ijzertekort, postpartum, geneesmiddelen).

Bij vrouwen: extra aandachtspunten

• Hyperandrogenisme/PCOS: virilisatie, acne, hirsutisme, onregelmatige cyclus.
• Endocriene oorzaken bij atypisch beloop of bijkomende klachten.

Aanvullende diagnostiek

Meestal voldoende

• Anamnese: begin/leeftijd, snelheid progressie, familieanamnese, medicatie, stress/ziekte, postpartum, voeding, haarpraktijken.
• Lichamelijk onderzoek: patroon, scalp-ontsteking, littekentekenen, wenkbrauwen/wimpers, nagels.
• Trichoscopie: variatie in haardiameter (>20%), miniaturisatie, afname haren per folliculaire unit, “lonely hairs”.

Overweeg aanvullend bij twijfel/atypie

• Laboratorium (gericht): ferritine/ijzerstatus, TSH; aanvullend op indicatie (B12/folaat, zink, etc.).
• Hyperandrogenisme (bij FPHL + klinische aanwijzingen): gynaecologische/endocrinologische evaluatie.
• Mycologie bij verdenking tinea capitis.
• Biopt bij verdenking cicatriciële alopecie of onduidelijke diagnose (biopteer bij voorkeur niet uit gebied met uitgesproken AAG/FPHL i.v.m. interpretatie).

Behandeling

Stap 1 – Voorlichting & basismaatregelen

• Leg uit dat het een chronische, vaak progressieve aandoening is; effect is meestal stabilisatie + beperkte hergroei.
• Fotodocumentatie bij start (front/vertex/temporal) en evaluatie na 6–12 maanden.

Stap 2 – Topicaal minoxidil (hoeksteen)

• Mannen (AAG): minoxidil 5% schuim 2×/dag; evalueer na ≥6 maanden.[1]
• Vrouwen (FPHL): minoxidil (vaak 5%) 1–2×/dag; waarschuwing hypertrichose gelaat.[2]
• Bijwerkingen: irritatie (lotion vaker i.v.m. propyleenglycol), initiële shedding, hypertrichose, zelden systemische effecten.

Stap 3 – 5α-reductaseremmers bij mannen (add-on)

• Finasteride 1 mg 1×/dag (bij onvoldoende effect minoxidil of verder gevorderd stadium).[3]
• Dutasteride 0,5 mg 1×/dag (overweeg switch bij onvoldoende effect finasteride; off-label AGA in NL).[4]
• Bijwerkingen/voorlichting: mogelijke seksuele bijwerkingen (libido/erectie/ejaculatie); risico-inschatting o.b.v. meta-analyse.[5]
• CBG-veiligheidsinformatie: let op signalen van depressieve stemming/suïcidale gedachten bij finasteride:
  CBG nieuwsbericht

Stap 4 – Ketoconazol shampoo als adjuvans

• Frequent gebruik (ook zonder duidelijke seborroïsche dermatitis) kan additief gunstig zijn (anti-androgene/anti-inflammatoire effecten beschreven).[6]

Stap 5 – Orale minoxidil (off-label; geselecteerde patiënten)

• Bij mannen is een RCT uitgevoerd met orale minoxidil 5 mg 1×/dag vs topicaal minoxidil 5% 2×/dag (24 weken).[7]
• Bijwerkingen: hypertrichose, hoofdpijn, oedeem, bloeddruk/hartritme-effecten. Overweeg baseline BP/HR en follow-up.
• Niet gebruiken tijdens zwangerschap; wees terughoudend bij cardiovasculaire comorbiditeit.

Stap 6 – Anti-androgenen bij FPHL (off-label)

• Spironolacton kan worden toegevoegd bij onvoldoende effect van minoxidil of bij (verdenking op) hyperandrogenisme.[8]
• RCT/pilot: spironolacton 100 mg 1×/dag (24 weken) als add-on bij topicaal minoxidil 3% 2×/dag (premenopauzaal).[9]
• Alternatief (observational): combinatiecapsule minoxidil 0,25 mg + spironolacton 25 mg 1×/dag.[10]
• Monitoring: bloeddruk, nierfunctie en kalium (zeker tijdens opbouw); counsel anticonceptie en zwangerschap.

Stap 7 – Topicale finasteride (off-label; vooral bij mannen)

• RCT met topicale finasteride 0,25% 1×/dag (spray; 50–200 µL/dag) liet effect zien met relatief lage systemische blootstelling.[11]

Stap 8 – Procedurele opties

• Haartransplantatie bij geselecteerde patiënten (met name mannen) en stabiel patroon; medicamenteuze therapie blijft vaak ondersteunend.
• Bij FPHL is transplantatie vaak minder geschikt door diffuser patroon/donor-limitaties; bespreek zo nodig haarwerk/hulpmiddelen.

Doseringsvoorstellen (zoals gebruikt in studies/handreiking)

• Minoxidil topicaal 5% schuim: mannen 2×/dag, vrouwen 1–2×/dag (minimaal 6 maanden voor evaluatie).
• Finasteride oraal: 1 mg 1×/dag (mannen).
• Dutasteride oraal: 0,5 mg 1×/dag (overweging bij onvoldoende effect finasteride; off-label).
• Ketoconazol shampoo: frequent gebruik (bijv. 2–3×/week) als additief; laat enkele minuten inwerken.
• Orale minoxidil (RCT mannen): 5 mg 1×/dag (24 weken).
• Spironolacton (NVDV handreiking): start 25 mg 2×/dag, na 2 weken zo nodig ophogen naar 50 mg 2×/dag (monitor BP, nierfunctie, K).
• Spironolacton (RCT/pilot): 100 mg 1×/dag (24 weken) als add-on bij topicaal minoxidil 3% 2×/dag.
• Combinatie (observational): minoxidil 0,25 mg + spironolacton 25 mg 1×/dag.
• Topicale finasteride (RCT): 0,25% 1×/dag (50–200 µL/dag; spray-dosering afhankelijk van pomp).

Richtlijnen & bronnen

• 
  NVDV – Handreiking alopecia androgenetica en female pattern hair loss (2021)
  
• 
  NHG-richtlijn (Alopecia – onderwerp/hoofdstukpagina)
  
• 
  CBG – waarschuwing suïcidale gedachten bij finasteride
  

Referenties (klikbaar)

1. Olsen EA, et al. A multicenter, randomized, placebo-controlled, double-blind clinical trial of a novel formulation of 5% minoxidil topical foam versus placebo in the treatment of androgenetic alopecia in men. J Am Acad Dermatol. 2002.
   PubMed
2. Lucky AW, et al. A randomized, placebo-controlled trial of 5% and 2% topical minoxidil solutions in the treatment of female pattern hair loss. J Am Acad Dermatol. 2004.
   PubMed
3. Kaufman KD, et al. Finasteride in the treatment of men with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 1998.
   PubMed
4. Harcha W, et al. A randomized, placebo-controlled double-blind study to evaluate the efficacy and safety of different doses of dutasteride versus finasteride in adult males with androgenetic alopecia. J Am Acad Dermatol. 2014.
   PubMed
5. Lee S, et al. Adverse Sexual Effects of Treatment with Finasteride or Dutasteride for Male Androgenetic Alopecia: A Systematic Review and Meta-analysis. Acta Derm Venereol. 2019.
   PubMed
6. Pièrard-Franchimont C, et al. Ketoconazole shampoo: effect of long-term use in androgenic alopecia. Dermatology. 1998.
   PubMed
7. Penha MA, et al. Oral Minoxidil vs Topical Minoxidil for Male Androgenetic Alopecia: A Randomized Clinical Trial. JAMA Dermatol. 2024.
   PubMed
8. Brough KR, Torgerson RR. Hormonal therapy in female pattern hair loss. Int J Womens Dermatol. 2017.
   PubMed
9. Werachattawatchai P, et al. Efficacy and safety of oral spironolactone for female pattern hair loss in premenopausal women: a randomized, double-blind, placebo-controlled, parallel-group pilot study. Int J Womens Dermatol. 2025.
   PubMed
10. Sinclair RD. Female pattern hair loss: a pilot study investigating combination therapy with low-dose oral minoxidil and spironolactone. Int J Dermatol. 2018.
    PubMed
11. Piraccini BM, et al. Topical Finasteride in the Treatment of Male Androgenetic Alopecia: A Phase III Randomized Controlled Clinical Trial. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022.
    PubMed
12. Liu KH, et al. Comparative effectiveness of low-level laser therapy for adult androgenic alopecia: a system review and meta-analysis of randomized controlled trials. Lasers Med Sci. 2019.
    PubMed
13. Dhurat R, et al. A randomized evaluator blinded study of effect of microneedling in androgenetic alopecia: a pilot study. Int J Trichology. 2013.
    PubMed

---

Laatste update: januari 2026.