info van de dermatoloog

huidinfo.nl - kennis van de huid

Pathergie en de pathergietest

Pathergie (en de pathergietest)

Kernpunten

  • Pathergie = een abnormaal sterke, steriele ontstekingsreactie van de huid na minimaal trauma (bijv. prik, venapunctie, chirurgische ingreep).
  • Komt klassiek voor bij ziekte van Behçet en kan ook optreden bij neutrofiele dermatosen zoals pyoderma gangrenosum en Sweet.
  • De pathergietest is techniek-afhankelijk en kent geografische variatie in sensitiviteit/specificiteit.
  • Bij PG is (chirurgisch) debridement vaak ongunstig door pathergie.

Beschrijving van het ziektebeeld

Pathergie (pathergy) is een fenomeen waarbij na een geringe mechanische prikkel (naaldprik, injectie, incisie, hechting, stoma, biopsie)
binnen 24–48 uur een steriele papulo-pustuleuze reactie of ulcereuze verergering kan ontstaan. Het is te zien als uiting van een
ontregelde (voornamelijk aangeboren) ontstekingsrespons en wordt het meest gebruikt als diagnostisch criterium/ondersteunend teken bij de
ziekte van Behçet [1].

Let op: “pathergie” wordt in de praktijk soms ook (ruimer) gebruikt voor pathergie-achtige wondprogressie na trauma bij andere ulcera
(bijv. ischemische ulcera/calcifylaxie). Dit is niet hetzelfde als een positieve pathergietest en vraagt een andere differentiaaldiagnose.

Differentiaaldiagnose

1) Bij een papulo-pustuleuze reactie op een prik/injectie

  • Pathergiereactie (steriel) bij o.a. Behçet, neutrofiele dermatosen [1].
  • Bacteriële infectie van prikplaats (folliculitis/impetiginisatie/abces) – vaak pijn, pus, kweek positief.
  • Irritatieve/allergische contactdermatitis (pleisters, antiseptica, injectie-excipiënten) – jeuk, eczemateus beeld.
  • Injectieplaatsreactie op medicatie (bijv. biologics, heparine) – vaak recidiverend op injectieplekken.
  • Koebner-fenomeen (psoriasis, lichen planus, vitiligo) – laesies in lijnen van trauma, meestal geen steriele pustel.

2) Bij ulcusvorming of snelle uitbreiding na (klein) trauma/ingreep

  • Pyoderma gangrenosum (klassiek: zeer pijnlijk ulcus met paars-livide ondermijnde rand; pathergie frequent) [10].
  • Behçet (genitale/orale ulcera; pustuleuze laesies; vasculitis) [2].
  • Sweet-syndroom / andere neutrofiele dermatosen (soms pathergie na biopsie/injectie).
  • Infectie (incl. necrotiserende wekedeleninfectie) – systemische toxiciteit, disproportionele pijn, kweek/beeldvorming leidend.
  • Vasculitis/vasculopathie (LVV, PAN, livedoïde vasculopathie), ulcus van Martorell, ischemie, calcifylaxie.

Aanvullende diagnostiek

Pathergietest: uitvoering en interpretatie

  • Doel: het aantonen van huid-hyperreactiviteit na gestandaardiseerde prik.
  • Techniek is bepalend (naalddikte/hoek/diepte/huidvoorbereiding); sensitiviteit verschilt per populatie en lijkt in sommige regio’s afgenomen [1].
  • Praktisch (veelgebruikt protocol): volaire onderarm, bij voorkeur met grotere naald (bijv. 20–21G), 1–2 prikken intradermaal/superficieel onder een hoek van 45 graden, aflezen na 48 uur. Een steriele pustel wordt meestal als positief beschouwd; uitsluitend erytheem/papulair aspect is minder specifiek.

 

NB: Er bestaat geen wereldwijd uniform protocol; volg bij voorkeur lokale/centrumafspraken. Overweeg (zeker bij immuungecompromitteerden) infectierisico en antisepsisbeleid.

Referenties (PubMed)

  1. Varol A, Seifert O, Anderson CD. The skin pathergy test: innately useful? Arch Dermatol Res. 2010. PubMed
  2. International Study Group for Behçet’s Disease. Criteria for diagnosis of Behçet’s disease. Lancet. 1990. PubMed
  3. Davatchi F, et al. The International Criteria for Behçet’s Disease (ICBD): a collaborative study of 27 countries on the sensitivity and specificity of the new criteria. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2014. PubMed
  4. Hatemi G, et al. 2018 update of the EULAR recommendations for the management of Behçet’s syndrome. Ann Rheum Dis. 2018. PubMed
  5. Yurdakul S, Mat C, Tuzun Y, et al. A double-blind trial of colchicine in Behçet’s syndrome. Arthritis Rheum. 2001. PubMed
  6. Hatemi G, et al. Trial of Apremilast for Oral Ulcers in Behçet’s Syndrome. N Engl J Med. 2019. PubMed
  7. Ormerod AD, Thomas KS, Craig FE, et al. Comparison of the two most commonly used treatments for pyoderma gangrenosum: results of the STOP GAP randomised controlled trial. BMJ. 2015. PubMed
  8. Craig FF, Thomas KS, Mitchell E, et al. UK Dermatology Clinical Trials Network’s STOP GAP trial: a multicentre trial of prednisolone versus ciclosporin for pyoderma gangrenosum: protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2012. PubMed
  9. Brooklyn TN, Dunnill MG, Shetty A, et al. Infliximab for the treatment of pyoderma gangrenosum: a randomised, double blind, placebo controlled trial. Gut. 2006. PubMed
  10. Maronese CA, Pimentel MA, Li MM, et al. Pyoderma Gangrenosum: An Updated Literature Review on Established and Emerging Pharmacological Treatments. Am J Clin Dermatol. 2022. PubMed

Laatst bijgewerkt: januari 2026

Schuiven naar boven