info van de dermatoloog

huidinfo.nl - kennis van de huid

Periorale dermatitis – voor artsen

Dermatitis perioralis (periorale dermatitis / “clownseczeem”)

Let op: de informatie over periorale dermatitis op deze pagina is bedoeld voor artsen. Er is ook een patiëntenfolder over periorale dermatitis/ clownseczeem beschikbaar.

Kernpunten
  • Meestal jonge vrouwen; monomorfe erythemateuze papels/papulopustels perioraal (vaak met vrije zone langs het lippenrood), soms ook perinasale/perioculaire uitbreiding.
  • Belangrijkste beïnvloedbare uitlokkende factoren: lokale corticosteroïden en (occlusieve) cosmetica/zalven; rebound na staken is frequent (en kan het “weer gaan smeren” in de hand werken). [NHG] [11]
  • Diagnose is meestal klinisch; aanvullend onderzoek is zelden nodig, behalve bij atypie, therapieresistentie of verdenking op andere oorzaak (tinea, contactallergie, granulomateuze DD).
  • Beleid: start met nultherapie (stop triggers; “niets smeren” eerste weken). Medicatie alleen bij ernstige klachten of verhoogd risico op littekenvorming. [NHG] [1]

Beschrijving van het ziektebeeld

Kliniek

  • Symmetrische erythemateuze papels (1–3 mm), soms papulopustels/vesikels en fijne schilfering; vaak branderigheid, strak gevoel of jeuk. [NHG]
  • Lokalisatie: vooral perioraal; ook perinasale, perioculaire en kin/voorhoofd (zeker bij kinderen) mogelijk. [NHG]
  • Typisch: smalle sparing van enkele millimeters langs het lippenrood (niet altijd aanwezig).

Uitlokkende factoren & context

  • Lokale corticosteroïden (ook “milde” in het gelaat) kunnen dermatitis perioralis uitlokken/in stand houden; rebound bij staken komt vaak voor. [NHG] [NVDV-leidraad dermatocorticosteroïden]
  • Occlusieve cosmetica (foundation, vette crèmes/zalven, lipproducten), frequent reinigen/irriterende producten kunnen bijdragen. [NHG]
  • Inhalatie-/neussprays met corticosteroïden: adviseer gelaat te spoelen na inhalatie (bij relevante anamnese). [NHG]
  • Calcineurineremmers kunnen bij sommige patiënten rosaceiform/periorale erupties geven. [8] [9]

Beloop

  • Vaak zelflimiterend na wegnemen triggers; verbetering meestal binnen weken, volledige remissie vaak binnen enkele maanden. [NHG] [1]

Differentiaaldiagnose

Aandoening Aanwijzingen / onderscheid
Rosacea (papulopustuleus) Centrofaciaal, flushing/telangiectasieën, oculaire klachten; DD wordt expliciet genoemd in NL-richtlijnen voor rosacea. [Richtlijnendatabase]
Acne vulgaris Comedonen, vaak andere distributie; meer polymorf.
Seborroïsch eczeem Schilfering in seborroïsche regio’s (wenkbrauwen, neusplooien, behaarde hoofd).
(Allergisch/irritatief) contacteczeem Relatie met product (cosmetica, tandpasta, maskers); meer eczemateus aspect; overweeg plakproeven bij verdenking.
Tinea faciei Annulaire laesies/actieve rand, schilfering; bevestig met KOH/kweek bij twijfel.
Periorificiële demodicose / folliculitis Folliculair patroon; overweeg bij atypie/therapieresistentie.
Granulomateuze periorificiële dermatitis (CGPD) Vooral kinderen; monomorfe, huidkleurige/geelbruine papels; overweeg biopt bij granulomateus beeld/atypie. [NHG]

Aanvullende diagnostiek

Praktische aanpak

  • Meestal klinische diagnose. Anamnese gericht op: (topicale) corticosteroïden, cosmetica/zalven, reinigingsproducten, inhalatie-/neuscorticosteroïden, liplikken, rosacea-klachten. [NHG]
  • Mycologisch onderzoek (KOH/kweek) bij annulaire laesies, asymmetrie, duidelijke schilfering of falen van standaardbeleid (tinea faciei).
  • Plakproeven bij verdenking allergisch contacteczeem (recidief of duidelijke relatie met product/tandpasta/cosmetica) – bij voorkeur in dermatologische setting.
  • Biopt bij atypisch klinisch beeld, vermoeden granulomateuze variant of om sarcoïdose/mycobacteriële infectie uit te sluiten (met name bij kinderen met granulomateus aspect). [NHG]

Behandelopties (op volgorde van eenvoudige toepasbaarheid én bewijskracht)

Stap 0 – Voorlichting & nultherapie (eerste keus)
  • Stop alle lokale corticosteroïden in het gelaat. Informeer expliciet over rebound (vaak dagen tot ±2 weken). [NHG] [1]
  • Stop cosmetica/zalven (incl. vette crèmes, lipproducten, zonnebrand met occlusieve basis) gedurende enkele weken. [NHG]
  • Reinig mild (lauwwarm water), vermijd scrubs/zeep. Overweeg pas na ~2 weken, indien gewenst, een niet-vette indifferent (bijv. lanette- of cetomacrogolcrème; vermijd zeer vette/occlusieve bases). [NHG]
  • Bij inhalatiecorticosteroïden: adviseer het gelaat te spoelen na inhalatie. [NHG]

Medicatie: wanneer overwegen?

  • Alleen bij ernstige ontstekingsverschijnselen, duidelijke lijdensdruk, of (volgens NHG) bij verhoogd risico op littekenvorming. [NHG]

Stap 1 – Topicale therapie (goede toepasbaarheid; bewijs variabel)

Optie Doseringsvoorstel (zoals in literatuur / gangbaar) Bewijs
Pimecrolimus 1% crème 2×/dag tot klaring, maximaal 4 weken; vooral effect op ernst/klachten, met name bij corticosteroïd-geïnduceerde POD. [4] RCT (volwassenen). [4] [5]
Metronidazol lokaal Volwassenen: 1% crème 2×/dag (in trial). [3]
Kinderen: 1% gedurende 2 weken, daarna 2% vanaf week 3 (case series). [6] (alternatief: 0,75% gel 2×/dag, casuïstiek) [7]		 RCT (inferieur aan tetracycline in trial); kinderen vooral case series/case reports. [3] [1]
Let op (topica)
  • Topicale corticosteroïden zijn geen standaardtherapie. NHG adviseert uitsluitend bij ernstige rebound kortdurend hydrocortisonacetaat 1% crème 2×/dag, maximaal 2 weken. [NHG]
  • Calcineurineremmers kunnen ook rosaceiforme/periorale erupties uitlokken; monitor klinisch. [8] [9]

Stap 2 – Systemische therapie (bij ernstig beeld / risico op littekens / falen nultherapie)

Optie Doseringsvoorstel Bewijs
Doxycycline NHG: 1×/dag 100 mg gedurende 4–8 weken (1e dag 2 tabletten). [NHG] Richtlijn-consensus; RCT’s bestaan vooral voor tetracycline en sommige topica. [1]
Tetracycline RCT: 250 mg 2×/dag (vergeleken met metronidazol 1% crème 2×/dag). [3] RCT-onderbouwing (verkort tijd tot resolutie). [3] [1]

Praktische aandachtspunten

  • Beperk antibioticaduur waar mogelijk; combineer altijd met nultherapie en stop zo snel mogelijk na duidelijke klinische verbetering (vaak 4–8 weken). [NHG]
  • Tetracyclines: vermijd bij zwangerschap en bij kinderen (klassiek: < 8 jaar). Overweeg dan primair nultherapie/topicale opties; zo nodig overleg dermatologie/kinderdermatologie.

Wanneer verwijzen / heroverwegen?

  • Diagnostische twijfel (atypisch/asymmetrisch, uitgebreide perioculaire betrokkenheid met oogklachten, granulomateus aspect, vermoeden infectie).
  • Onvoldoende herstel na adequate nultherapie + (indien geïndiceerd) behandeling, of recidiverend ernstig beloop.
  • Vermoeden allergisch contacteczeem (plakproeven) of noodzaak biopt.

Richtlijnen & Nederlandse bronnen

  • NHG-Behandelrichtlijn Dermatitis perioralis (augustus 2016): link
  • NVDV Leidraad Dermatocorticosteroïden 2019 (bijwerkingen incl. periorale dermatitis): link
  • NVDV (patiënteninfo) Dermatitis perioralis: link
  • Richtlijnendatabase (rosacea – DD incl. dermatitis perioralis): link

Referenties (PubMed)

  1. Hall CS, Reichenberg JS. Evidence based review of perioral dermatitis therapy. J Am Acad Dermatol. 2010. PubMed
  2. Gray NA, et al. Pharmacological interventions for periorificial dermatitis: a systematic review. Clin Exp Dermatol. 2022. PubMed
  3. Veien NK, et al. Topical metronidazole in the treatment of perioral dermatitis. J Am Acad Dermatol. 1991. PubMed
  4. Schwarz T, Kreiselmaier I, Bieber T, et al. A randomized, double-blind, vehicle-controlled study of 1% pimecrolimus cream in adult patients with perioral dermatitis. J Am Acad Dermatol. 2008. PubMed
  5. Oppel T, Pavicic T, Kamann S, Bräutigam M, Wollenberg A. Pimecrolimus cream (1%) efficacy in perioral dermatitis – randomized, double-blind, vehicle-controlled study. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2007. PubMed
  6. Boeck K, Abeck D, Werfel S, Ring J. Perioral dermatitis in children—clinical presentation, pathogenesis-related factors and response to topical metronidazole. Dermatology. 1997. PubMed
  7. Miller SR, Shalita AR. Topical metronidazole gel (0.75%) for the treatment of perioral dermatitis in children. J Am Acad Dermatol. 1994. PubMed
  8. Antille C, Saurat JH, Lübbe J. Induction of rosaceiform dermatitis during treatment of facial inflammatory dermatoses with tacrolimus. Arch Dermatol. 2004. PubMed
  9. Gerber PA, et al. Perioral dermatitis following treatment with tacrolimus. Hautarzt. 2005. PubMed
  10. Hengge UR, Ruzicka T, Schwartz RA, Cork MJ. Adverse effects of topical glucocorticosteroids. J Am Acad Dermatol. 2006. PubMed

Laatste update: januari 2026

Schuiven naar boven