Ziekte van Darier

Ziekte van Darier (Darier-White disease, dyskeratosis follicularis) – artsenpagina

De ziekte van Darier is een zeldzame autosomale dominante keratinisatiestoornis, veroorzaakt door mutaties in het ATP2A2-gen. De aandoening kenmerkt zich door recidiverende, roodbruine tot huidkleurige keratotische papels en plaques, vooral in seborroïsche gebieden, met frequente betrokkenheid van nagels, palmo-plantair huid en soms slijmvliezen.^Takagi Het beloop is chronisch, met exacerbaties door warmte, transpiratie, UV-blootstelling en mechanische irritatie.^Ettinger

Beschrijving van het ziektebeeld

De eerste verschijnselen ontstaan meestal in de adolescentie of vroege volwassenheid. Typisch zijn hardnekkige, ruw aanvoelende papels en plaques op borst, rug, hals, behaarde hoofdhuid en in de intertrigineuze gebieden, vaak met een onaangename geur door maceratie en secundaire infectie.^Chacon Nagelafwijkingen zoals longitudinale rood-witte strepen, fragiele nagels en V-vormige inkepingen aan de vrije nagelrand zijn zeer suggestief.^Yeshurun Mucosale afwijkingen, zoals witachtige papeltjes op de orale mucosa, komen ook voor.^Yeshurun

De ziekte is variabel in ernst; sommige patiënten hebben slechts beperkte huidafwijkingen, terwijl anderen een uitgebreid en invaliderend beeld ontwikkelen met jeuk, pijn, geur, sociale hinder en frequente infecties.^Cederlöf

Differentiaaldiagnose

Belangrijke differentiaaldiagnosen zijn:

• Hailey-Hailey disease: intertrigineuze erosieve plaques en fissuren, vaak met maceratie en minder folliculaire keratotische papels.^Bergqvist
• Seborroïsch eczeem: erythematosquameuze laesies in seborroïsche gebieden, maar zonder de typische keratotische papels en nagelafwijkingen van Darier.^Chacon
• Grover disease: jeukende papels op de romp, meestal bij oudere mannen en zonder familiaire voorgeschiedenis.^Haber
• Epidermale naevus / lineaire mozaïekvormen: vooral bij segmentale presentaties.^Mann
• Palmoplantaire keratodermieën en andere verhoorningsstoornissen: kunnen bij uitgebreide hyperkeratose in de differentiaaldiagnose komen.^Takagi

Aanvullende diagnostiek

De diagnose is vaak klinisch, maar een huidbiopt is aangewezen bij atypische presentatie, segmentale laesies of onduidelijke differentiaaldiagnose.^Chacon Histopathologie toont suprabasale acantholyse, dyskeratose met corps ronds en grains, hyperkeratose en papillomatose.^Koukal

Genetisch onderzoek naar ATP2A2 kan de diagnose bevestigen, vooral bij familiaire ziekte, segmentale vormen of voor counseling, maar is niet altijd noodzakelijk voor de klinische diagnose.^Takagi

Behandeling

De behandeling is symptomatisch en richt zich op het verminderen van hyperkeratose, ontsteking en superinfectie, en op het vermijden van uitlokkende factoren zoals warmte, zweten, wrijving en UV-blootstelling.^Ettinger

1. Algemene maatregelen

• Vermijden van hitte, hoge luchtvochtigheid, mechanische irritatie en zonblootstelling.^Ettinger
• Goede huidhygiëne, drogen van plooien en behandeling van secundaire infecties.^Ettinger

2. Lokale behandeling

• Topische corticosteroïden: korte kuren bij inflammatoire of jeukende laesies.^Ettinger
• Topische isotretinoïne: in een studie werd 0,05% isotretinoïnegel gebruikt; hyperkeratose en papels verbeterden bij 6 van de 11 patiënten na 3 maanden.^Burge
• Topische 5-fluorouracil: in kleine series effectief bij gelokaliseerde, resistente laesies.^Haber
• Vitamine D-analogen: in selecte gevallen als aanvullende optie beschreven.^Haber

Bij gelokaliseerde ziekte zijn deze opties vaak eerste stap, maar de respons is wisselend en meestal onvolledig.^Haber

3. Systemische behandeling

• Acitretine: best onderbouwde systemische behandeling bij uitgebreide ziekte; in de klassieke studie werden 13 patiënten gedurende 16 weken behandeld met 30 mg/dag in de eerste 8 weken, daarna individueel aangepast tot 10–30 mg/dag; verbetering werd bij alle patiënten gezien.^Lauharanta
• Acitretine monotherapie: in een kleine serie werd acitretine gestart met 10–25 mg/dag, waarna de dosis geleidelijk werd aangepast.^{van Dooren-Greebe}
• Acitretine versus etretinaat: in een dubbelblinde vergelijking kregen patiënten 30 mg/dag in de eerste 4 weken en daarna een individueel aangepaste dosis van 10–50 mg/dag; remissie of duidelijke verbetering werd bij beide middelen gezien.^{Christophersen}
• Isotretinoïne: eveneens effectief; klassieke beschrijvingen ondersteunen orale isotretinoïne als bruikbare systemische optie.^Dicken In een latere casus werd orale isotretinoïne 0,7