Acne
Acne (jeugdpuistjes)
Deze tekst is bedoeld voor patiënten. Hij vervangt niet het advies van uw huisarts of dermatoloog.
Inhoud:
wat is acne? •
wat kan acne verergeren? •
hoe ontstaat acne? •
hoe ziet het eruit? •
welke soorten acne zijn er? •
wat lijkt op acne maar is het niet? •
hoe wordt acne behandeld? •
acne en littekens •
veelgestelde vragen •
handige links
samenvatting
- Acne is een ontsteking rond talgklieren. U ziet mee-eters, pukkels en puistjes.
- Het komt vaak voor in de puberteit, maar ook bij volwassenen.
- Acne is niet besmettelijk en heeft niets te maken met “vies zijn”.
- Behandeling werkt vooral tegen nieuwe plekjes. U ziet meestal pas na 6–8 weken duidelijk verschil.
- Bij ernstige acne (of littekens) is snelle behandeling belangrijk om blijvende schade te voorkomen.
Wat is acne?
Acne is een huidaandoening waarbij talgklieren en poriën (de opening van haarzakjes) sneller verstopt raken en gaan ontsteken. Daardoor ontstaan mee-eters, pukkels en puistjes. Acne zit meestal in het gezicht, op de rug, borst en schouders.
Wat kan acne verergeren?
- Erfelijkheid (het komt vaker voor in de familie).
- Hormonen (puberteit, menstruatie, zwangerschap, stoppen/starten met anticonceptie).
- Stress (kan acne verergeren, maar is meestal niet de enige oorzaak).
- Vette of poriën-afsluitende cosmetica (kies liever “niet-comedogeen”).
- Wrijving/druk op de huid (bijv. strakke kraag, helm, hoofdband, rugzakbanden).
- Bepaalde medicijnen (bijv. corticosteroïden, sommige hormonen). Bespreek dit met uw arts.
Voeding
Acne wordt niet veroorzaakt door slechte hygiëne of “vies eten”. Bij sommige mensen lijkt acne wel erger te worden door veel zuivel en/of veel suiker (snelle koolhydraten). Dit geldt niet voor iedereen. U kunt het (als u dat wilt) 6–8 weken proberen: minder zuivel en minder snelle suikers, en kijken of het verschil maakt.
Lees eventueel meer: acne en zuivel.
Hoe ontstaat acne?
Bij acne spelen meestal vier dingen mee:
- de huid maakt (tijdelijk) meer talg aan;
- de porie raakt verstopt (mee-eter);
- er ontstaat ontsteking in en rond de porie;
- bacteriën die normaal op de huid leven (zoals Cutibacterium acnes, vroeger P. acnes) kunnen de ontsteking mee beïnvloeden.
Belangrijk: wassen “totdat het kraakt” helpt niet en maakt de huid vaak juist geïrriteerd.
Hoe ziet het eruit?
Acne kan bestaan uit verschillende soorten plekjes:
- Mee-eters (comedonen): open (zwart puntje) of gesloten (wit bultje). De zwarte kleur is geen vuil.
- Pukkels en puistjes: rood en soms pijnlijk, soms met een wit/geel kopje.
- Diepe, pijnlijke ontstekingen (noduli/cysten): vooral bij ernstigere acne. Dit kan littekens geven.
Restplekjes na acne
Na het rustig worden van acne kunt u nog een tijd rode plekjes zien. Dat is vaak herstel van de huid. Bij een donkerder huidtype kunnen ook donkere vlekjes ontstaan. Die trekken meestal langzaam weg.
Meer lezen: mee-eters.
Welke soorten acne zijn er?
Er zijn verschillende vormen. De bekendste is acne vulgaris (de “gewone” acne). Andere, minder vaak voorkomende vormen zijn:
- Acne conglobata: ernstige acne met diepe ontstekingen, vaak op rug en borst.
- Acne fulminans: zeldzaam en heftig. U bent dan vaak ook ziek (koorts, pijn). Dit is spoed.
- Acne infantum / neonatale acne: acne bij baby’s (meestal mild, gaat vaak vanzelf over).
- Acne tarda: acne bij volwassenen.
- Acne inversa (hidradenitis suppurativa): ontstekingen in liezen/oksel (dit is eigenlijk een andere aandoening).
Wat lijkt op acne, maar is het niet?
Gistpuistjes (pityrosporon folliculitis)
Dit zijn vaak kleine, vrij gelijke puistjes met jeuk, vooral op borst/rug/schouders. Als “acne” niet goed reageert op normale acnebehandeling, kan dit meespelen.
Meer over gistpuistjes…
Rosacea (acne rosacea)
Rosacea zit vooral op wangen/neus/voorhoofd/kin. U ziet roodheid en ontstekingsbultjes, maar meestal geen mee-eters.
Meer over rosacea…
Zomeracne (acne aestivalis)
Dit zijn veel kleine, gelijkvormige bultjes op borst/schouders/armen, vaak in de zomer. Het is meer een zonreactie dan gewone acne.
Meer over zomeracne…
Pseudofolliculitis (ingegroeide haren door scheren)
Dit zijn kleine puistjes in gebieden die u scheert (bijv. baardstreek). Het komt doordat haren na het scheren (deels) ingroeien en irritatie/ontsteking geven.
Meer over pseudofolliculitis…
Hoe wordt acne behandeld?
Belangrijk om te weten
- Een behandeling werkt vooral tegen nieuwe plekjes. Bestaande plekjes hebben tijd nodig om weg te trekken.
- U moet een behandeling meestal 6–8 weken gebruiken voordat u echt verbetering ziet.
- Stop niet te snel. Overleg bij bijwerkingen of twijfel.
Stap 0: wat kunt u zelf doen?
- Was 1–2 keer per dag met een milde reiniger. Niet scrubben en niet hard boenen.
- Gebruik een niet-vette, “niet-comedogene” crème als uw huid droog of geïrriteerd is.
- Gebruik zonnebrand (zeker bij retinoïden en antibiotica die de huid gevoeliger maken voor zon).
- Knijp puistjes liever niet uit (meer kans op diepe ontsteking en littekens).
Stap 1: milde acne (vooral mee-eters en kleine puistjes)
- Benzoylperoxide (gel/wasgel): werkt tegen verstopping en remt ontsteking. Kan de huid irriteren en kan textiel bleken.
- Retinoïde in creme of gel(bijv. adapaleen of trifaroteen): helpt tegen mee-eters en remt ontsteking. Vaak ’s avonds dun smeren. Start rustig (om de dag) als u snel geïrriteerd raakt.
- Combinatiegel (bijv. adapaleen + benzoylperoxide): werkt vaak beter dan één middel alleen.
- Azelaïnezuur: kan helpen bij ontsteking en bij vlekjes na acne. Wordt soms gekozen als de huid snel geïrriteerd is.
Zwangerschap: benzoylperoxide en azelaïnezuur kunnen meestal wel. Retinoïden (zoals adapaleen, tretinoïne, trifaroteen) liever niet. Overleg altijd met uw arts.
Stap 2: matig-ernstige acne (meer ontstoken puistjes, grotere gebieden)
- Vaak: combinatiegel (benzoylperoxide + retinoïde) en/of een extra middel via huisarts/dermatoloog.
- Antibioticum op de huid wordt (als het nodig is) bij voorkeur altijd gecombineerd met benzoylperoxide, en niet te lang gebruikt (om resistentie te voorkomen).
- Antibiotica-tabletten (meestal doxycycline) kunnen tijdelijk helpen bij ontsteking. Dit wordt bijna altijd gecombineerd met een middel op de huid. Meestal voor een beperkte periode (bijv. 6–12 weken), daarna onderhoud met crème/gel.
Let op: doxycycline kan de huid gevoeliger maken voor zon. Het mag niet tijdens zwangerschap. Bespreek bijwerkingen en gebruiksadvies met uw arts.
Stap 3: ernstige acne (diepe, pijnlijke ontstekingen, littekens of veel last)
Bij ernstige acne is er meer kans op littekens. Dan is snelle en stevige behandeling belangrijk.
- Isotretinoïne (capsules) is de meest krachtige behandeling. Het wordt meestal door de dermatoloog begeleid.
- U heeft controles nodig (bijv. bloedonderzoek) en goede uitleg over bijwerkingen.
- Zwangerschap: isotretinoïne mag absoluut niet tijdens zwangerschap. Er gelden strenge regels rondom anticonceptie.
Meer lezen: isotretinoïne.
Extra optie bij vrouwen
Bij sommige vrouwen helpt een anticonceptiepil (of andere hormonale behandeling) tegen acne, vooral bij acne rond kaak/kin en bij klachten rond de menstruatie. Dit bespreekt u met huisarts of dermatoloog. Bij signalen van een hormonale oorzaak (bijv. onregelmatige menstruatie, veel haargroei, plots ernstige acne) kan extra onderzoek nodig zijn.
Acne en littekens
Littekens kunnen ontstaan bij elke vorm van acne, maar vooral bij diepe ontstekingen en bij uitknijpen. Littekens verdwijnen meestal niet helemaal, maar kunnen wel verbeteren.
Er zijn verschillende behandelingen, zoals laser, microneedling of andere technieken. Dit gebeurt meestal bij de dermatoloog.
Meer lezen: acnelittekens.
Veelgestelde vragen
Wanneer moet ik naar de huisarts?
Als u veel last heeft, als het snel erger wordt, als u littekens krijgt, of als u na 8–12 weken goede behandeling geen verbetering ziet.
Helpt extra vaak wassen?
Nee. Te vaak wassen of scrubben irriteert de huid. Was liever 1–2 keer per dag mild.
Mag ik make-up gebruiken?
Ja, liever een product dat “niet-comedogeen” is. Verwijder make-up ’s avonds voorzichtig.
Wordt acne door chocolade veroorzaakt?
Niet direct. Bij sommige mensen kan voeding (zoals zuivel of veel suiker) acne wel verergeren. Dat verschilt per persoon.
Werken antibiotica-tabletten samen met de pil?
Meestal blijft de pil betrouwbaar. Maar bij braken/diarree kan anticonceptie minder betrouwbaar zijn. Bespreek dit met uw arts of apotheker.
Wat als ik zwanger ben of wil worden?
Vertel dit altijd aan uw arts. Sommige acne-middelen (vooral isotretinoïne en doxycycline) mogen dan niet.